مفهوم «مُصَلِّین» و جایگاه شیعه در تعالیم مهدوی
بررسی عمیق آیه “لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ” در پرتو احادیث مهدوی
تفسیر مهدوی آیه “ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ” و اهمیت پیروی از ائمه (ع)
این مبحث از سلسله گفتارهای آیت الله سید جواد مدرّسی، با تمرکز بر تفسیر عمیق و اصطلاحشناسانه آیات مهدوی، به ویژه آیه “ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ * قالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ” (مدثر/۴۲ و ۴۳) میپردازد.
هسته اصلی بحث بر این معنا استوار است که مراد از “مُصَلِّینَ” در این آیه، نمازگزاران به مفهوم فقهی نیستند، بلکه “پیروان و همراهان” امامان معصوم و “السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ” (واقعه/۱۰) هستند.
این تفسیر با استناد به حدیثی از امام صادق (ع) و توجه به اصطلاحات رایج عربی در مسابقات اسبدوانی (“سابق” و “مصلی”) بیان میشود و بر ضرورت اطاعت و همراهی عملی با اهل بیت (ع) در تمام شئون زندگی تأکید دارد.
۱. تبیین معنای “مصلی” در پرتو حدیث امام صادق (ع)
بر اساس روایتی از امام صادق (ع)، واژه “مُصَلِّینَ” در پاسخ جهنمیان به این سوال که “چه چیز شما را در آتش (سَقَر) درآورد؟”، به معنای لغوی نمازگزار نیست. حضرت در توضیح، به اصطلاحات رایج در مسابقات اسبدوانی (حلبه) اشاره میفرمایند:
- السابق (پیشرو): اسبی که در مسابقه اول میشود.
- المُصَلِّی: اسبی که دقیقاً پشت سر اسب پیشرو قرار میگیرد و به آن میرسد.
بنابراین، عبارت “لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ” به این معناست که “ما از پیروان و همراهان السابقین (یعنی ائمه معصومین که در تقرب پیشرو هستند) نبودیم.”
حسرت این افراد در قیامت از آنجا ناشی میشود که رابطه (صِلَه) و پیروی عملی از پیشوایان را رها کردهاند.
۲. نکوهش ترک پیروی و غفلت از قرآن
آیتالله مدرّسی در ادامه، به حلاوت و لطافت قرآن اشاره میکنند که متأسفانه به دلیل دوری از درک عمیق زبان و فرهنگ عربی، در طول تاریخ مغفول مانده است
. این لطافت در انتخاب تعابیری مردمی مانند “غائط” (کنایه از چاله) یا “نَعَم” (به معنای نعمت) تجلی مییابد. درک این ظرایف، برای فهم دقیق و کامل مقصود الهی، حیاتی است.
این بیتوجهی به سیره عملی اهل بیت (ع)، منجر به دنیاطلبی و غفلت از مسیر نجات میشود. وی تأکید میکند که پیروی از علی بن ابی طالب (ع) به معنای تقلید از گفتار، کردار، و سبک زندگی ایشان است؛ رفتن به جاهایی که ایشان رفتند و گفتن حرفهایی که ایشان زدند.
در مقابل، دنیاطلبی و پیروی از سنتهای غربی و شرقی که سریعاً فراگیر میشوند، ما را از این مسیر دور کرده است.
۳. تکذیب قائم آل محمد (عج) و آرمانهای جهانی
بحث به یکی دیگر از آیات مهدوی کشیده میشود: “إِذا تُتْلی عَلَیْهِ آیاتُنا قالَ أَساطِیرُ الْأَوَّلِینَ” (قلم/۱۵). امام صادق (ع)
میفرمایند منظور از این تکذیب، “تکذیب قائم آل محمد (عج)” است. کسانی که قیام مقدس و پیامدهای عالی حضرت مهدی (عج) را “افسانه” یا “حرفهای کلثوم ننه” میدانند، مورد نکوهش قرآن قرار گرفتهاند.
قیام حضرت مهدی (عج)، نه تنها یک واقعه محلی، بلکه تجلی حکومت عرش خدا بر فرش زمین است. در آن زمان، عدل و رحمت الهی که اکنون عرشیان به دنبال آن هستند، بر کره خاکی اجرا خواهد شد.
این آرمان، هدف و آرزوی انبیا و اولیا همچون موسی، عیسی و سلیمان بوده که جز با ظهور حضرت به طور کامل محقق نخواهد شد.
۴. نجات در گرو محبت و ولایت شیعیان
در بخش پایانی، به تفسیر آیه “کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِینِ” (مدثر/۳۸) میپردازیم. امام باقر (ع) فرمودهاند که “اصحاب یمین”، ما و شیعیان ما هستیم. این به آن معناست که در روز قیامت، در حالی که همه انسانها در گرو اعمال خود هستند، شیعیان واقعی به دلیل ولایت و پیوند با اهل بیت (ع) از این گرفتاری رها میشوند.
با این حال، تأکید میشود که شیعه بودن، سندی برای ورود حتمی به بهشت نیست. شیعیان باید در تعارض میان دنیاطلبی و اطاعت از امام معصوم، جانب امام را بگیرند. دنیاطلبی که منجر به تأخیر در نماز یا ترک مستحبات شود، در برزخ قابل ادب کردن است، اما تقابل دنیاطلبی با اطاعت از امام (عج)، عواقب بسیار سنگینی دارد.
۵. هشدار نهایی: دوری از شرقیگرایی و غربیگرایی
موعظه پایانی این است که مردم باید از دلبستگی به راهحلهای شرقی و غربی (مانند طرحهای اقتصادی یا راههای نجات از فقر و بیماری) دست بردارند و حضرت مهدی (عج) را به عنوان تنها کشتی نجات در پس پرده غیبت بشناسند. زمزمه مردم برای نجات باید نام ایشان باشد، نه راههای مادی و دنیوی.
بیتوجهی به این امر، منجر به بیاثر شدن شفاعت شفاعتکنندگان میشود: “فَمَا یَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ مَخْلُوقٍ وَ لَنْ یَشْفَعَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ“.
اگر شیعه روشها و منشهای غربی و شرقی را شعار و دثار خود قرار دهد، از شفاعت پیامبر (ص) نیز محروم خواهد شد. تنها راه نجات، صداقت با خدا و گریز عملی و قلبی از مسیر “غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَلَا الضَّالِّینَ” (یهود و نصاری) است.
نتیجهگیری نهایی: ولایت، معیار نجات و دوری از غفلت
مباحث آیتالله مدرّسی پیرامون تفسیر مهدوی آیات قرآن، یک پیام محوری و حیاتی را منتقل میکند: نجات و تقرّب الهی در گرو ولایتپذیری و پیروی عملی از اهل بیت (ع) است.
“مصلی” بودن نه یک عمل صرفاً عبادی (مانند نماز)، بلکه یک حالت دائمی از پیوند، اطاعت و همراهی با “سابقین” (ائمه معصومین) است. حسرت جهنمیان (“لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ”)، در واقع ندامت از رها کردن این مسیر ولایت است.
مهمترین نکات برای به کار بستن:
- اولویت ولایت بر دنیا:
هرگونه دنیاطلبی و پیروی از سنتهای غیرالهی (شرقی یا غربی) که با اطاعت از امام معصوم (عج) در تعارض قرار گیرد، انسان را به قعر جهنم میکشاند.
- حضرت مهدی (عج)؛ تنها کشتی نجات:
در این زمانه پر از بحران، راهحلهای مادی و طرحهای غیردینی (اقتصادی، درمانی و…)، جز فریب و سرگرمی نیستند. تنها مسیر نجات، ایمان و اتکا به قیام مقدس حضرت مهدی (عج) و آرمانهای جهانی ایشان است.
- تکذیب نکردن قیام:
تمسخر و کوچک شمردن مسئله ظهور و حکومت مهدوی، در حد تکذیب آیات الهی (“أَساطِیرُ الْأَوَّلِینَ”) است. این قیام، آرزوی دیرین تمام انبیاء برای اجرای کامل عدل الهی بر زمین است.
نتیجه گیری:
در یک کلام، پیروی از اهل بیت (ع) و آمادهسازی قلبی برای پذیرش حضرت صاحبالزمان (عج)، کلید رستگاری است؛ زیرا در روز حساب، شیعیان واقعی (اصحاب الیمین) تنها کسانی هستند که به واسطهی این پیوند مقدس، از گروِ دستاوردهای خطاکارانه خود رها میشوند و شفاعت شفاعتکنندگان شامل حالشان خواهد شد.
بر اساس تفسیر مهدوی، مراد از “مُصَلِّین” در قرآن، نمازگزاران نیستند، بلکه پیروان و همراهان واقعی ائمه معصومین (السابقین) هستند.
نجات و شفاعت در قیامت، در گرو اطاعت عملی از امام (عج) و دوری از دنیاطلبی و راهحلهای غربی/شرقی است. بنابراین، کلید رهایی از عذاب، در پیوند قلبی و عملی با ولایت است.
برای تماشای جلسه قبل خورشید فروزان اینجا کلیک کنید.
