درس حدیث ولایت تکوینی و قیومیت الهی در دعای اخلاص/ جلسه 9

درس حدیث ولایت تکوینی و قیومیت الهی در دعای اخلاص

 

جلسه نهم:

تبیین ولایت تکوینی و حاکمیت الهی در دعای اخلاص از منظر معارف اهل‌بیت (ع)

شناخت حقیقت توحید و اخلاص در بندگی، بدون درک صحیح از جایگاه ولی خدا و مسئله ولایت تکوینی میسر نیست. در دعای اخلاص، ما با خدایی روبرو هستیم که حاکم مطلق است و هرگز محکوم واقع نمی‌شود. این حاکمیت، در وجود امام و ولی خدا نیز تجلی یافته است؛ به گونه‌ای که بر اساس ولایت تکوینی، هیچ قدرتی در عالم توان چیرگی بر امام را ندارد، مگر آنکه خود امام به اذن الهی اجازه دهد.

حاکمیت خدا و ولایت تکوینی در دعای اخلاص

در دعای اخلاص، بر مفاهیمی همچون «باسم الذی لم یزل و لا یزال باسم من یزیل ولا یزول» تاکید می‌کنیم. این عبارات نشان‌دهنده آن است که خداوند ازاله کننده است اما خود هرگز از جایگاه قدرت کنار نمی‌رود. این ثبات در قدرت، در مقام ولایت نیز جاری است. حضرت علی (ع) و سایر ائمه هیچ‌گاه از قدرت واقعی برکنار نشدند.

بر اساس ولایت تکوینی، امام حاکمی است که محکوم نمی‌شود. این سخن که امام تحت تأثیر عوامل طبیعی مانند سم یا بیماری (مانند کرونا) قرار گیرد، ناشی از عدم درک مقام ولایت تکوینی است. امام اگر اراده کند، زهر اثر نخواهد کرد؛ همان‌طور که در روایات آمده است علی (ع) و پیامبر (ص) از گوشت مسموم تناول کردند و به اذن الله اثری بر ایشان نداشت، زیرا امام بر طبیعت تسلط دارد.

تفاوت خدای حی با خدای یهود و فلاسفه

یکی از نکات کلیدی در مبحث ولایت تکوینی، نوع نگاه ما به خداوند است. خدایی که در دعای اخلاص معرفی می‌شود، «حی و قیوم» است؛ برخلاف خدای یهود یا برخی فلاسفه که خدا را موجودی کنار گذاشته شده و بی‌اثر در جزئیات خلقت می‌پندارند. در نگاه قرآن:

لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ

خداوند «حی» است، یعنی اثر دارد و این اثر در زندگی موحدان جاری است. کسی که به ولایت تکوینی معتقد است، می‌داند که برکت یک «یا حی» می‌تواند تا هفت نسل انسان را حفظ کند. قرآن درباره رعایت حقوق فرزندان توسط خدا به واسطه صلاح پدر می‌فرماید:

وَ کانَ أَبُوهُما صالِحاً

این نشان‌دهنده قیومیت الهی است؛ یعنی خداوند امور خلایق را به دست گرفته و از آن‌ها مراقبت می‌کند.

تجلی قیومیت و غیرت الهی در امور جاری

ولایت تکوینی به معنای آن است که خداوند و ولی او، قیوم بر خلایق هستند. قرآن کریم در وصف این ویژگی می‌فرماید:

أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلی کُلِّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ

خداوند به پا دارنده و اداره‌کننده امور هر شخصی بر اساس عمل اوست. این غیرت خداست که اجازه نمی‌دهد مؤمن ذلیل شود. در متن به داستانی اشاره شده که غیرت الهی چگونه در لحظه نیاز، از زبان یک فرزند جاری شد تا آبروی پدر روشندلش حفظ شود. این‌ها همگی از برکات ولایت تکوینی و فیض الهی است که از مسیر سنت نبی و امام به ما می‌رسد.

نکات مهم در مسیر موحد شدن:

برای رسیدن به حقیقت اخلاص و درک ولایت تکوینی، توجه به دسته‌بندی‌های زیر ضروری است:

• اقرار به صانع: ما برای ساختن خدا نیامده‌ایم، بلکه برای ساختن «اقرار» آمده‌ایم. باید اقرار کنیم که در هر لحظه، معین و کمک‌کار ما خداست.

• نفی استقلال: در عالم حجاب، مردم فکر می‌کنند مستقل هستند، در حالی که بدون اعانه الهی، حتی توان بستن بند کفش یا گفتن یک «لبیک یا مهدی» را نداریم.

• تسلیم در برابر ولی: اگر انسان تسلیم ولایت تکوینی امام زمان خود باشد، هیچ چیز در عالم به او ضرر نخواهد زد.

• درک بی‌پناهی: در لحظه مرگ و در دولت «مالک یوم الدین»، مشخص می‌شود که ما بدون کمک قیوم، هیچ توان و اختیاری نداریم.

 

نقش اولیت و آخریت خدا در عمل انسان

هر کار خیری که انجام می‌دهیم، با فضل و غیرت خدا شروع می‌شود و با دستگیری او به پایان می‌رسد. اگر ولایت تکوینی الهی نبود، ما در پرونده «منیت» خود غرق می‌شدیم. امام صادق (ع) در توحید مفضل تأکید دارند که باید اقرار بیاوریم؛ اقرار به اینکه «تو اولی و تو آخری». اگر شکر نعمت نکنیم و فضل خدا را نبینیم، فرصت‌های معرفتی از دست می‌رود. این اقرار، دریچه‌ای به سوی نورانیت و خروج از عالم حجاب است.

نتیجه‌گیری:

حقیقت ولایت تکوینی به ما می‌آموزد که خدا و اولیای او بر تمام ذرات عالم حاکم هستند. ما باید از نگاه مادی و محدود به دین فراتر برویم و بدانیم که امام، حاکمی است که به اذن الله بر طبیعت و حوادث غلبه دارد. با اقرار به قیومیت الهی و فضل دائمی او، می‌توانیم از شرک‌زدایی درونی به اخلاص کامل برسیم و در مسیر بندگی، از حمایت بی‌کران «حی قیوم» بهره‌مند شویم.

جلسه قبلی